Çocuklarda Yaratıcılık Nasıl Desteklenir? Merakı, Hayal Gücünü ve Özgün Düşünmeyi Korumak Gelecekte çocuklarımız için en önemli beceriler ne olacak? 21. Yüzyıl becerileri olarak tanımlanan becerilerin içerisinde yaratıcılık becerisi yer alıyor. Teknoloji çağında çocukları öne çıkaracak olan, bilgiyi taşımak değil, onu özgün biçimde işleyebilmektir. Bir Karton Kutu Sadece Bir Kutu mudur? Bir karton kutu bir yetişkin için sadece "kutu” olabilir. Ancak bir çocuk için o; uzay gemisi, kale, ev, robot veya zaman makinesidir. Yaratıcılık tam olarak budur: Bir şeyi olduğu gibi değil, olabileceği ihtimallerle görebilmek. Yaratıcılık sadece sanatsal bir yetenek değildir; bir düşünme biçimidir. Çocuk oyun kurarken, lego tasarlarken veya farklı bir soru sorarken yaratıcıdır. Oyun oynamak yaratıcı bir etkinliktir. Doğuştan Gelen Potansiyel Neden Azalır? Çocuklar doğuştan çok güçlü yaratıcı becerilerle büyürler; çünkü hata yapmaktan korkmaz, sürekli dener ve "saçma" fikirlerden çekinmezler. Çoğu zaman cesur davranırlar. Ancak büyüdükçe bu cesaret dışarıdan yönlendirmeler ve uyarılarla azalır. Üzeri örtülmeye başlar. Sir Ken Robinson'un dediği gibi: "Eğer hata yapmaya hazır değilseniz, özgün hiçbir şey ortaya koyamazsınız." Sürekli doğru cevap beklentisi, değerlendirilme baskısı, karşılaştırılmak ve hata korkusu çocukları risk almaktan uzaklaştırır. Güvenli ama sıradan cevapları seçmeye başlarlar. Yaratıcılığın Dengesi: Azaltanlar ve Artıranlar Yaratıcılığı Azaltanlar Yaratıcılığı Artıranlar • Sürekli düzeltmek ve müdahale etmek • Yapılandırılmamış serbest oyun • Her şeyi hazır öğretmek • Merak duygusunu tetiklemek • Sürekli yönlendirmek • Boş bırakılmış "özgür zamanlar" • Sonuca ve başarıya odaklanmak • Yargılanmadığı güvenli ilişkiler Gelişim psikoloğu Peter Gray'e göre, oyun çocukların doğal öğrenme biçimidir. Çocuk oyun sırasında karar verir, dener, hata yapar ve yaratıcılık pratiği yapar. Günümüzün büyük bir sorunu da çocukların artık hiç sıkılmamasıdır. Dijital ekranlarla sürekli doldurulan zihinler, yaratıcılığın filizlendiği o sessiz boşluk anlarını (arabada beklerken, doğada yürürken) kaybeder. Mindfulness ve Yaratıcılık Bağlantısı Yaratıcılığın temelinde dikkat ve gözlem vardır. Mindfulness, çocuklara anın getirdiği herşeye dikkat etme becerisi kazandırır. Yaratıcılık çoğunlukla kimsenin fark etmediği o detaylardan doğar. Evde Uygulanabilecek Basit Pratikler: • Merak Yürüyüşü: Dışarıda, daha önce hiç fark edilmeyen 5 yeni detayı bulmak. • Sessiz Dinleme: 1 dakika boyunca sadece en uzaktaki seslere odaklanmak. • Nesne İncelemesi: Bir yaprağı veya taşı ilk kez görüyormuş gibi incelemek. Ebeveynler İçin Pratik İpuçları • Övgü Yerine Merak: "Harika olmuş" demek yerine, "Burada farklı bir şey denemişsin, bunu yaparken ne düşündün?" diyerek sürece ilgi gösterin. Yaratıcılık övgüyle değil, ilgiyle büyür. • Güçlü Sorular Sorun: "Bunu neden yaptın?" yerine "Burada ne keşfettin?", "Sence başka nasıl olabilirdi?" sorularını yöneltin. Koçlukta sorularla çalışırız. Ve hiç ummadığımız farkındalıklar gelişir. • Aile Yaratıcılık Saati: Haftada bir gün telefonların, yarışmanın ve "doğru cevabın" olmadığı, birlikte yeni oyunlar veya hikayeler icat ettiğiniz serbest zamanlar yaratın. Çok farklı seçenekler uygulanabilir. Mum ışığı etrafında hayaller kurma, lego yapma, örgü vb. el ürünleri öğrenip oluşturma. Kitap Önerileri • Yetişkinler İçin: Sanatçının Yolu (Julia Cameron), Yaratıcı Eylem (Rick Rubin), Creative Schools (Ken Robinson), Free to Learn (Peter Gray). • Çocuklar İçin: Nokta, Muhteşem Hatalar Kitabı, Bir Fikirle Ne Yaparsın?. Son Söz Çok sevdiğim bir söz var Picasso’ya ait: “Her çocuk bir sanatçıdır. Sorun, büyüdüğümüzde sanatçı olarak kalabilmektir.” Çocukların yaratıcılığı öğrenmeye ihtiyacı yoktur; bizim görevimiz sadece onların yaratıcı kalabilecekleri o özgür alanı korumaktır.